Bách Nộ Thang là một bài thuốc Đông y cổ phương nổi tiếng, được ghi chép trong Thánh Tế Tổng Lục (Quyển 48), do Triệu Cát sưu tập. Bài thuốc chuyên dùng cho các chứng ho, suyễn, nghẹt mũi, họng đau do phế nhiệt – phong tà xâm nhập, đặc biệt thường gặp khi thời tiết thay đổi.
Tổng quan về bài thuốc Bách Nộ Thang
Thông tin cơ bản
- Tên bài thuốc: Bách Nộ Thang
- Xuất xứ: Thánh Tế Tổng Lục – Quyển 48
- Chủ trị: Phế nhiệt, phong nhiệt phạm phế
Biểu hiện thường gặp
- Ho nhiều, ho kéo dài
- Suyễn, khó thở, tức ngực
- Nghẹt mũi, trong mũi có nhọt sưng đau
- Miệng khô, họng rát, đau họng
Thành phần Bách Nộ Thang theo nguyên tắc Quân – Thần – Tá – Sứ
Bách bộ – Quân dược
- Liều dùng: 40g
- Công năng: Nhuận phế, sát trùng, chỉ khái
- Vai trò: Làm dịu cơn ho, hỗ trợ kháng khuẩn đường hô hấp, đặc biệt hiệu quả với ho lâu ngày, ho có viêm nhiễm mũi họng.
Hạnh nhân – Thần dược
- Liều dùng: 40g
- Công năng: Giáng khí, bình suyễn, chỉ khái
- Vai trò: Giải quyết khí nghịch ở phế, giúp giảm khó thở, cắt cơn suyễn.
Khoản đông hoa – Tá dược
- Liều dùng: 40g
- Công năng: Ôn phế, hóa đờm, giảm ho
- Vai trò: Hỗ trợ tống xuất đờm dịch, giảm viêm đường hô hấp, thường dùng trong ho suyễn mạn tính.
Cam thảo (nướng) – Sứ dược
- Liều dùng: 40g
- Công năng: Nhuận phế, điều hòa các vị thuốc
- Vai trò: Làm dịu họng, giảm khô rát, bảo vệ tỳ vị.
Tá dược đặc biệt: Gạo nếp
- Có tác dụng bổ trung ích khí, bảo vệ dạ dày và giúp dẫn thuốc vào kinh phế hiệu quả hơn.
Cơ chế tác dụng của Bách Nộ Thang
Tuyên phế – giáng khí
Sự phối hợp giữa Bách bộ – Hạnh nhân – Khoản đông hoa giúp phế khí được thông suốt, giảm ho và suyễn rõ rệt.
Thanh phế nhiệt theo hướng ôn nhuận
Dù trị phế nhiệt, bài thuốc không dùng quá nhiều vị hàn mà thiên về ôn nhuận, giúp làm dịu niêm mạc họng – phế đang khô rát.
Tiêu viêm – thông khiếu
Bách bộ hỗ trợ sát khuẩn, giảm sưng đau trong mũi, cải thiện tình trạng nghẹt mũi và khó thở.
Cách dùng và liều lượng Bách Nộ Thang
Cách bào chế
- Chuẩn bị 4 vị thuốc, mỗi vị 40g
- Hạnh nhân bỏ vỏ, đầu nhọn; Cam thảo nướng vàng
- Tán tất cả thành bột mịn, trộn đều
- Bảo quản trong lọ kín, nơi khô ráo
Cách dùng
- Mỗi lần 8g bột thuốc
- Sắc cùng một nhúm nhỏ gạo nếp và nước
- Uống khi còn ấm
Liều dùng
- Ngày 1–2 lần, theo chỉ dẫn của thầy thuốc
Lưu ý quan trọng khi sử dụng
Đối tượng cần thận trọng
- Phụ nữ có thai, trẻ em: Hạnh nhân có độc tính nhẹ, cần bào chế đúng và dùng đúng liều
- Người tỳ hư, tiêu chảy: Cần thận trọng vì thuốc có tính nhuận
Chế độ ăn uống hỗ trợ
- Kiêng đồ cay nóng, nướng, rượu bia
- Uống đủ nước, tránh thức khuya để bảo vệ phế âm
Khi nào cần đi khám?
- Ho suyễn kèm sốt cao, khó thở cấp, đau ngực
- Trường hợp nặng cần thăm khám y tế, không tự ý dùng thuốc
Câu hỏi thường gặp (FAQs)
Bách Nộ Thang dùng cho ho khan hay ho có đờm?
Phù hợp cả ho khan và ho có đờm nhẹ do phế nhiệt, đặc biệt ho kèm họng khô, rát.
Có dùng được cho ho cấp tính không?
Bài thuốc phù hợp hơn với ho mạn tính hoặc giai đoạn phục hồi. Ho cấp, sốt cao cần khám bác sĩ.
Có thể dùng lâu dài không?
Không nên tự ý dùng kéo dài. Cần gia giảm theo thể trạng và hướng dẫn của lương y.
Kết luận
Bách Nộ Thang là một cổ phương giá trị trong điều trị ho suyễn, phế nhiệt, thể hiện rõ tư duy điều trị tuyên phế – giáng khí – ôn nhuận của Đông y cổ truyền. Để đạt hiệu quả và đảm bảo an toàn, người bệnh nên tham vấn lương y uy tín, bắt mạch và gia giảm bài thuốc phù hợp với thể trạng cá nhân.
