Viêm họng hạt trắng là tình trạng niêm mạc họng xuất hiện các hạt lympho phì đại màu trắng kèm đau rát, khô họng, vướng khi nuốt và ho kéo dài. Bệnh thường liên quan viêm họng mạn tính, trào ngược dạ dày, vi khuẩn, virus hoặc kích ứng kéo dài bởi khói bụi. Theo Đông y, can phế mất điều hòa, đàm nhiệt uất kết có thể góp phần. Bài viết tóm lược nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán, điều trị và chăm sóc tại nhà.
Những điểm chính
- Hạt trắng trong họng thường do sỏi amidan, viêm họng liên cầu, nấm candida hoặc bạch cầu đơn nhân. Xác định vị trí hạt ở hốc amidan, thành sau họng hay vòm họng giúp khoanh vùng nguyên nhân.
- Triệu chứng gợi ý nguyên nhân gồm đau rát họng, sốt cao, hơi thở hôi, cảm giác vướng, mảng trắng dễ bong. Theo dõi dấu hiệu đi kèm như đau khi nuốt, sưng to hoặc mệt mỏi kéo dài để đánh giá mức độ nặng.
- Sỏi amidan gây cục trắng nhỏ và mùi hôi miệng rõ, thường an toàn nhưng hay tái phát. Vệ sinh răng miệng kỹ, súc nước muối và chỉ tự lấy khi đảm bảo vô khuẩn và nhẹ nhàng.
- Viêm họng do liên cầu có thể nguy hiểm nếu không điều trị đúng. Cần khám và dùng kháng sinh theo hướng dẫn để phòng biến chứng như thấp tim và viêm cầu thận.
- Nấm miệng candida gây mảng trắng dễ bong, thường gặp khi dùng kháng sinh kéo dài, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch. Điều trị bằng thuốc chống nấm và cải thiện vệ sinh miệng lưỡi hằng ngày.
- Đi khám ngay nếu sốt cao kéo dài, đau họng dữ dội, khó nuốt hoặc khó thở. Chăm sóc tại nhà với nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn mềm ấm, tránh khói thuốc và giữ vệ sinh răng miệng để giảm tái phát. ===
Giải mã các hạt trắng trong họng
Các hạt trắng trong họng, hay còn gọi là cổ họng nổi hạt trắng, thường là mủ – sản phẩm sau khi bạch cầu tiêu diệt vi khuẩn/virus tấn công niêm mạc họng. Chúng có thể xuất hiện ở thành sau họng, vòm họng hoặc nằm sâu trong hốc amidan, gợi ý viêm họng, viêm amidan, hoặc các nhiễm khuẩn khác. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc triệu chứng đi kèm: đau rát, sưng đỏ, sốt, nuốt đau, có mùi hôi trong họng, mệt mỏi. Phát hiện sớm qua quan sát trực quan kết hợp dấu hiệu như đau rát cổ, sốt nhẹ giúp xử trí kịp thời.
1. Sỏi amidan
Sỏi amidan là những cục trắng-vàng nhỏ nằm trong hốc amidan, hình thành do tích tụ vụn thức ăn, vi khuẩn, nấm và tế bào chết vôi hóa. Thường gây hơi thở hôi rõ rệt, cảm giác vướng như có dị vật, đôi khi đau họng nhẹ hoặc nuốt khó thoáng qua.
Triệu chứng gợi ý: chấm trắng lộ ở hốc amidan, ấn nhẹ có thể thấy mủ đùn; hôi miệng kéo dài dù vệ sinh tốt; ho khạc ra hạt nhỏ mùi khó chịu. Vị trí “nằm trong hốc amidan” là manh mối phân biệt với mảng trắng phủ khắp họng.
Lấy tại nhà chỉ cân nhắc khi: hạt nông, dụng cụ sạch (tăm bông vô khuẩn), tay rửa kỹ, ánh sáng đủ; tuyệt đối không dùng vật sắc, không nặn mạnh gây chảy máu. Ưu tiên súc miệng nước muối ấm 0,9%, máy tăm nước áp lực nhẹ. Tái phát nhiều, hôi miệng nặng: nên khám tai–mũi–họng.
2. Viêm họng liên cầu khuẩn
Viêm họng do Streptococcus nhóm A có thể tạo ra các hạt trắng ở thành sau họng, kèm theo tình trạng đau họng dữ dội và có mùi hôi trong họng. Nếu không điều trị kịp thời, nguy cơ biến chứng như thấp tim và viêm cầu thận sau nhiễm liên cầu có thể xảy ra. Dấu hiệu nhận biết bao gồm họng sưng đỏ và xuất hiện các hạt trắng trên amidan. Điều trị cần sử dụng kháng sinh theo chỉ định bác sĩ để tránh tái phát và giảm biến chứng.
3. Nấm miệng candida
Candida gây ra tình trạng cổ họng nổi hạt trắng hoặc mảng trắng dễ bong, để lại nền đỏ rát và đau khi cọ xát, thường gặp ở những người có sức đề kháng yếu hoặc đang sử dụng kháng sinh kéo dài. Triệu chứng bao gồm rát họng, đau khi nuốt và có thể xuất hiện mùi hôi trong họng. Điều trị ưu tiên là thuốc chống nấm (nystatin ngậm, miconazole, fluconazole theo chỉ định) và vệ sinh răng miệng: chải lưỡi, súc miệng sau ăn, thay bàn chải định kỳ.
4. Bệnh bạch cầu đơn nhân
Do virus Epstein–Barr, thường gặp ở thanh thiếu niên, người trẻ, tình trạng này gây đau họng dữ dội, sốt, sưng hạch cổ, mệt mỏi kéo dài và có mùi hôi trong họng. Nếu không được điều trị kịp thời, có thể xuất hiện các hạt trắng trong vòm họng, amidan to, mảng trắng giống mủ.
5. Các nguyên nhân khác
- Viêm họng hạt mạn: niêm mạc họng viêm kéo dài, hạt lympho trắng-đỏ ở thành sau; dễ gặp khi tiếp xúc ô nhiễm, vệ sinh răng miệng kém, uống lạnh thường xuyên.
- Áp xe họng: đau nhiều, sốt, nuốt khó, nói giọng nghẹt; cần xử trí cấp.
- Sâu răng, viêm lợi: ổ nhiễm khuẩn góp phần hôi miệng và hạt mủ vùng họng.
- Ung thư vòm: hiếm; cảnh báo khi nuốt đau dai dẳng, sụt cân, chảy máu mũi, ù tai.
Cần phân biệt nguyên nhân ác tính nếu có sụt cân, hạch cứng, đau một bên kéo dài, khàn tiếng >3 tuần, người hút thuốc, uống rượu. Theo kinh nghiệm Đông y, tình trạng này có thể liên quan đến cổ họng nổi hạt trắng do phong nhiệt và đàm nhiệt gây ra; thảo dược thanh nhiệt giải độc, sát khuẩn nhẹ (bán biên liên, cam thảo, cát cánh) chỉ nên dùng khi có tư vấn, song hành vệ sinh và điều trị Tây y khi cần.
Hạt trong họng gây hôi miệng?
Hạt trắng trong cổ họng (nhiều người gọi là hạt amidan, tonsil stones) có mùi hôi trong họng là dấu hiệu rất phổ biến. Tình trạng này thường rõ hơn khi nói gần, buổi sáng, hoặc sau bữa ăn, ảnh hưởng đáng kể đến giao tiếp và sự tự tin. Nếu không điều trị kịp thời, hạt trong họng hiếm khi tự mất, cần xử trí đúng cách để không kéo dài dai dẳng.
Nguyên nhân thường gặp
- Sỏi amidan: Trong các hốc amidan, mảng vụn thức ăn, tế bào chết và vi khuẩn tích tụ, nén lại thành hạt. Vi khuẩn kỵ khí phân hủy chất hữu cơ sinh ra hợp chất lưu huỳnh bay hơi (VSCs) – thủ phạm gây mùi trứng thối đặc trưng.
- Viêm họng hạt (viêm mạn tính vùng họng): Niêm mạc phù nề, tiết dịch đặc, giảm tiết nước bọt. Môi trường đọng đờm và khô miệng cho phép vi khuẩn sinh sôi. Mùi hôi tăng khi người bệnh thở bằng miệng do ngạt mũi.
- Nhiễm nấm (Candida): Tạo mảng trắng, vị đắng, mùi chua khó chịu, nhất là ở người dùng kháng sinh kéo dài, đái tháo đường hoặc khô miệng.
- Yếu tố thúc đẩy: Khô miệng (mất nước, dùng thuốc gây khô, ngủ ngáy), vệ sinh răng miệng kém, trào ngược dạ dày–thực quản, hút thuốc, ăn nhiều đường, protein phân hủy chậm.
Theo kinh nghiệm lâm sàng lẫn y học cổ truyền, khô miệng là mắt xích quan trọng: nước bọt ít làm giảm rửa trôi, vi khuẩn dễ phân hủy cặn bã tạo VSCs. Nếu bạn đang gặp tình trạng có mùi hôi trong họng, đông y cũng nhìn nhận đờm nhiệt tích ở hầu họng, tỳ vị thấp nhiệt, càng làm mùi dai dẳng. Dù cách gọi khác nhau, cơ chế cốt lõi vẫn là tích tụ – phân hủy – tạo khí mùi.
Ảnh hưởng đến đời sống
- Giao tiếp: Người bệnh ngại nói gần, nép tránh họp nhóm, phỏng vấn, thuyết trình.
- Tâm lý: Mặc cảm, lo âu mùi cơ thể, giảm chất lượng quan hệ xã hội.
- Sức khỏe răng miệng: Hơi thở hôi cảnh báo tình trạng viêm mạn, nguy cơ viêm lợi, sâu răng tăng nếu không xử trí.
Cách cải thiện và điều trị căn nguyên
- Vệ sinh chuẩn: Chải răng 2 lần/ngày, làm sạch kẽ răng bằng chỉ nha khoa, chải/làm sạch lưỡi mỗi ngày. Súc miệng chứa kẽm, CPC hoặc chlorhexidine ngắn ngày. Uống đủ nước, ưu tiên thở mũi.
- Hỗ trợ nhanh: Nhai kẹo cao su không đường (xylitol) kích thích nước bọt; xịt nước muối ưu trương làm loãng dịch; khí dung nước muối đẳng trương khi có đờm đặc.
- Xử trí hạt: Rửa amidan bằng nước muối ấm, tưới rửa nhẹ nhàng; tránh tự nặn gây chảy máu. Hạt lớn, tái phát nhiều, cân nhắc đốt hốc amidan hoặc cắt amidan theo chỉ định chuyên khoa.
- Điều trị nguyên nhân: • Viêm họng hạt: kiểm soát viêm, điều trị trào ngược, viêm mũi xoang để giảm thở miệng. • Nhiễm nấm: dùng thuốc kháng nấm theo toa. • Hỗ trợ Đông y có cơ sở: thảo dược sát khuẩn – tiêu đàm – sinh tân như cam thảo, bạc hà, kim ngân hoa, cát cánh, trần bì; phối hợp theo chẩn mạch, theo dõi đáp ứng. Luôn tham khảo bác sĩ/y sĩ có chứng chỉ.
Phân biệt các nguyên nhân phổ biến
Cổ họng nổi hạt trắng có thể đến từ nhiều bệnh khác nhau, chẳng hạn như viêm họng hạt trắng. Nhận diện đúng nguyên nhân giúp chọn xử trí phù hợp, tránh tình trạng đau rát họng.
Tạo bảng so sánh các nguyên nhân nổi hạt trắng dựa trên triệu chứng, vị trí xuất hiện, mức độ nguy hiểm.
- Viêm họng hạt (viêm quá phát lympho thành sau họng): hạt trắng/đỏ li ti ở thành sau họng, rát họng, ho khan kéo dài, khô họng buổi sáng; thường không mùi hôi rõ. Nguy cơ trung bình; có thể sưng tấy, áp xe thành họng nếu bội nhiễm. Thường liên quan viêm mũi xoang mạn, trào ngược họng–thanh quản, viêm amidan mạn, hoặc tái phát viêm họng cấp; yếu tố thuận lợi gồm polyp mũi, lệch vách ngăn.
- Sỏi amidan (tonsillolith): chấm trắng vàng nông trong hốc amidan, hôi miệng rõ, vướng nuốt, đôi khi bắn ra “viên sạn” nhỏ; vị trí khu trú ở amidan khẩu cái. Nguy cơ thấp–trung bình; dễ tái phát, có thể gây viêm amidan.
- Nhiễm nấm họng (Candida): mảng trắng bám như “bợn sữa” ở niêm mạc họng–lưỡi; cạo ra có điểm chảy máu, rát bỏng, vị đắng; hay gặp khi dùng corticoid dạng hít, kháng sinh dài ngày, miễn dịch kém. Nguy cơ trung bình; lan rộng nếu không điều trị.
- Viêm họng mủ do vi khuẩn (ví dụ liên cầu): mảng trắng–vàng trên amidan/ thành họng, đau họng dữ, sốt cao >38,5°C, hạch cổ đau, không ho. Nguy cơ cao hơn; cần kháng sinh đúng chỉ định để phòng biến chứng.
Hướng dẫn nhận biết từng nguyên nhân qua dấu hiệu đặc trưng như đau họng, sưng, mùi hôi, sốt.
- Đau họng âm ỉ, ho khan kéo dài, khô họng sáng sớm: nghĩ nhiều đến viêm họng hạt, nhất là khi có viêm mũi xoang mạn, chảy dịch mũi sau.
- Hôi miệng dai dẳng, vướng nuốt, thấy “hạt” bật ra: nghi sỏi amidan.
- Mảng trắng dễ lan, rát bỏng, vị kim loại, cạo chảy máu: gợi ý nấm.
- Sốt cao, đau họng dữ, hạch cổ đau, không ho: hướng viêm họng mủ do vi khuẩn.
- Yếu tố làm nặng: không khí ô nhiễm, khói thuốc, hóa chất; thời tiết thất thường; thức ăn khô cứng (bánh mì vỏ giòn, hạt dẻ, lương khô) gây trầy xước, kích ho.
Nhấn mạnh sự khác biệt giữa viêm họng hạt, sỏi amidan, nhiễm nấm và các bệnh lý khác.
- Vị trí: hạt rải ở thành sau họng (viêm họng hạt) vs. chấm trong hốc amidan (sỏi) vs. mảng phủ rộng niêm mạc (nấm).
- Mùi: viêm họng hạt thường không hôi rõ; sỏi amidan hôi nặng; nấm mùi nhẹ hoặc không đặc hiệu.
- Bối cảnh: viêm mũi xoang mạn, trào ngược, lệch vách ngăn thuận lợi cho họng hạt; vệ sinh răng miệng kém và hốc amidan sâu thuận lợi cho sỏi; dùng kháng sinh/corticoid, miễn dịch kém dễ nấm.
Đưa ra tiêu chí giúp xác định nguyên nhân để lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
- Tiêu chí lâm sàng: vị trí tổn thương, mùi hơi thở, mức độ sốt, ho/không ho, tiền sử thuốc.
- Yếu tố nền: bệnh mũi–xoang, amidan mạn, trào ngược, dị dạng mũi xoang, ô nhiễm nghề nghiệp.
- Xét nghiệm/soi họng: test nhanh liên cầu, cấy nấm khi nghi ngờ; nội soi mũi–họng nếu viêm kéo dài.
- Nguyên tắc xử trí: điều trị dứt điểm ổ viêm mũi–xoang, amidan và trào ngược để ngăn họng hạt tái phát; kháng nấm khi xác định nấm; lấy sỏi amidan khi triệu chứng rõ; kháng sinh theo chỉ định nếu vi khuẩn. Theo kinh nghiệm Đông y, thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm, kiện tỳ vị hỗ trợ tốt, nhưng nên phối hợp bác sĩ để cá thể hóa, đảm bảo an toàn.
Lựa chọn điều trị phù hợp
Mục tiêu là xử lý nguyên nhân gây nổi hạt trắng (mủ, sỏi amidan, nấm), giảm triệu chứng như đau họng và ngăn tái phát. Kế hoạch thường kết hợp điều trị tại chỗ, toàn thân và chăm sóc tại nhà. Quyết định dựa trên căn nguyên (vi khuẩn, virus, nấm, trào ngược, viêm xoang), mức độ nặng, tiền sử, lối sống và tư vấn chuyên khoa Tai Mũi Họng.
Điều trị tại chỗ
- Súc họng: nước muối 0,9% ấm 2–4 lần/ngày giúp giảm phù nề, loãng dịch nhầy; có thể dùng dung dịch sát khuẩn chứa povidone‑iodine hoặc chlorhexidine trong thời gian ngắn theo hướng dẫn để hạn chế kích ứng.
- Thuốc xịt, viên ngậm: chọn sản phẩm có kháng khuẩn/kháng viêm tại chỗ (benzydamine, cetylpyridinium, flurbiprofen) để giảm đau rát, dễ nuốt; tránh lạm dụng gây khô họng. Người có tăng huyết áp, đái tháo đường cần đọc kỹ thành phần đường, natri.
- Lấy sỏi amidan: chỉ định khi hôi miệng kéo dài, vướng họng. Thực hiện tại cơ sở y tế bằng dụng cụ vô khuẩn; tránh tự nặn vì dễ trầy niêm mạc, chảy máu, nhiễm trùng lan rộng.
- Vệ sinh răng miệng: chải răng, cạo lưỡi 2 lần/ngày, dùng chỉ nha khoa, súc miệng sau ăn; giảm mảng bám – nguồn nuôi vi khuẩn tạo sỏi. Theo kinh nghiệm Đông y, duy trì khoang miệng “thanh” giúp tân dịch lưu thông, cổ họng bớt “nhiệt”; về cơ chế hiện đại, điều này giảm tải vi sinh gây viêm.
Lưu ý: không tự chọc lấy các hạt trắng ở thành sau họng bằng tăm bông/que kim loại; tình trạng này có thể gây viêm amidan hốc mủ.
Điều trị toàn thân
Kháng sinh được cân nhắc khi nghi viêm họng liên cầu (sốt, không ho, hạch đau, amidan có mủ, test nhanh dương tính). Dùng theo đơn, đủ liều và thời gian để giảm kháng kháng sinh. Nhiễm Candida: ưu tiên thuốc chống nấm (nystatin súc/ngậm, fluconazole khi lan tỏa), tìm yếu tố thuận lợi như dùng corticoid dạng hít, kháng sinh kéo dài.
Có sốt, đau đầu, nhức mỏi: dùng paracetamol 10–15 mg/kg mỗi 6–8 giờ (người lớn tối đa 3 g/ngày), uống đủ nước. Tránh phối hợp trùng hoạt chất.
Tuân thủ phác đồ giúp ngừa biến chứng (viêm tai giữa, áp‑xe, thấp tim khi do liên cầu). Tác dụng phụ thuốc (tiêu chảy, phát ban, tăng men gan) cần theo dõi, tái khám; người bệnh mạn tính nên kiểm tra định kỳ.
Đánh giá toàn diện các tình trạng nền như viêm xoang mạn, trào ngược dạ dày‑thực quản; nếu không kiểm soát, hạt trắng dễ tái phát.
Chăm sóc tại nhà
Nghỉ ngơi đủ, uống 30–35 ml/kg/ngày, ăn mềm ấm; tăng đạm vừa phải, rau quả giàu vitamin C, kẽm. Dùng máy tạo ẩm phòng khô, đặc biệt khí hậu lạnh. Nếu bạn đang gặp tình trạng có mùi hôi trong họng, hãy chú ý đến việc vệ sinh hàng ngày để giảm thiểu triệu chứng.
Giảm đau họng: nước ấm mật ong‑chanh (không cho trẻ <1 tuổi), tránh cay nóng, rượu, khói thuốc. Khò nước muối loãng sáng‑tối, sau ăn.
Vệ sinh mỗi ngày như phần tại chỗ. Thêm rửa mũi dung dịch đẳng trương nếu nghẹt mũi, hậu xoang. Nếu không điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến viêm họng hạt trắng có thể gây ra nhiều khó khăn trong việc nuốt và giao tiếp.
Theo Đông y, có thể cân nhắc thảo dược hỗ trợ (Cam thảo bắc – Glycyrrhiza uralensis; Cát cánh – Platycodon grandiflorus; Kim ngân hoa – Lonicera japonica). Thành phần chứa saponin, flavonoid có tác dụng chống viêm, long đờm; dùng dạng trà/thuốc sắc liều ôn hòa, tham vấn thầy thuốc để trị đúng cách.
Lựa chọn phương án nên qua khám chuyên khoa ENT, cá thể hóa theo tuổi, bệnh nền, nghề nói nhiều. Mục tiêu là giảm triệu chứng, ngừa biến chứng và cải thiện chất lượng sống bằng chiến lược đa mô thức, đặc biệt khi bạn nhận thấy nổi hạt trắng trong vòm họng.
Khi nào cần gặp bác sĩ?
Viêm họng hạt trắng thường là thể của viêm họng mạn tính, trong đó có thể cổ họng nổi hạt trắng và gây ra tình trạng đau rát họng. Bệnh có thể xảy ra ở bất kỳ ai, nhất là khi sức đề kháng kém. Khám sớm giúp xác định nguyên nhân nền như viêm xoang mạn, viêm mũi, viêm amidan hoặc trào ngược dạ dày – thực quản; khi đó bác sĩ sẽ ưu tiên xử lý dứt điểm các bệnh đồng hành để hạn chế tái phát. Nên đến chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu triệu chứng không cải thiện sau 3–5 ngày chăm sóc tại nhà hoặc nặng dần, đặc biệt nếu có mùi hôi trong họng.
Dấu hiệu nhẹ
- Đau rát họng mức độ nhẹ đến vừa, rát nhiều khi nói lớn hay nuốt khan.
- Các hạt trắng nhỏ, rải rác thành sau họng kèm cảm giác vướng họng, hơi thở hôi nhẹ, ho khan lẻ tẻ. Không khó thở, ăn uống gần như bình thường.
Theo dõi tại nhà 48–72 giờ: uống đủ nước ấm, súc họng nước muối 0,9%, nghỉ giọng, tránh rượu, thuốc lá, gia vị cay nóng. Có thể dùng thuốc giảm đau – hạ sốt liều không kê đơn theo hướng dẫn dược sĩ. Theo kinh nghiệm Đông y, có thể xông hoặc súc họng với lá bạc hà, tía tô, cam thảo bắc; cách này mang tính hỗ trợ, cần ngưng nếu kích ứng.
Chú ý diễn biến: số lượng hạt tăng nhanh, mùi hôi nặng lên, đau khi nuốt, đàm đặc vàng xanh, sốt. Nếu sau 3–5 ngày không cải thiện hoặc tái đi tái lại, nên khám bác sĩ Tai Mũi Họng để được soi họng, tìm nguyên nhân nền và lên phác đồ phù hợp.
Dấu hiệu cảnh báo
Đau họng dữ dội, nuốt đau lan tai, khó nuốt hoặc nuốt nghẹn, khàn tiếng kéo dài trên 2 tuần, sưng và đau vùng cổ hoặc nổi hạch cứng, khó thở, há miệng hạn chế, sốt cao ≥ 38,5°C kéo dài hơn 48 giờ, đàm lẫn máu, sụt cân không chủ ý. Tình trạng này có thể là dấu hiệu của viêm họng hạt trắng có thể xảy ra, và đây là nhóm triệu chứng cần đi khám ngay trong thời gian sớm nhất, tốt nhất tại trung tâm Tai Mũi Họng hoặc bệnh viện đa khoa uy tín.
Nguy cơ biến chứng: áp xe quanh amidan, lan nhiễm trùng xuống khí – phế quản, viêm cầu thận hậu nhiễm, và hiếm gặp nhưng cần loại trừ sớm ung thư vùng hầu họng ở người có hút thuốc, uống rượu. Bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử chi tiết, khám tai mũi họng, làm xét nghiệm, nội soi mũi xoang – hạ họng, và chỉ định hình ảnh khi cần.
Lập “danh sách đỏ” để tự nhận biết: đau họng dữ dội; sốt cao kéo dài; khó thở/khó nuốt; sưng cổ nhanh; khàn tiếng > 2 tuần; đàm máu; sụt cân; hạch cứng. Nếu có một trong các dấu hiệu trên, đi khám ngay, không tự dùng kháng sinh hoặc thuốc corticoid khi chưa có chỉ định.
Thay đổi lối sống để phòng ngừa
Viêm họng hạt trắng thường liên quan đến nhiễm trùng mạn tính vùng mũi–họng, có thể xuất hiện các hạt trắng ở thành sau họng, trào ngược hoặc kích thích môi trường. Lối sống đúng giúp giảm viêm, phục hồi niêm mạc và ngăn tái phát. Nếu bạn đang bị đau họng dữ dội, theo kinh nghiệm Đông y, giữ khí huyết điều hòa sẽ hỗ trợ họng khỏe.
Vệ sinh răng miệng đúng
Đánh răng tối thiểu 2 lần/ngày, chải lưỡi, dùng chỉ nha khoa và súc miệng nước muối 0,9% giúp giảm mảng bám, vi khuẩn và virus ở hầu họng. Nếu bạn đang gặp tình trạng có mùi hôi trong họng, hãy thay bàn chải mỗi 3 tháng và giữ miệng ẩm bằng cách nhấp nước ấm. Điều trị dứt điểm sâu răng, viêm lợi, viêm mũi–xoang; rửa mũi bằng dung dịch đẳng trương khi có chỉ định để cắt nguồn viêm kéo dài – yếu tố thúc đẩy viêm họng hạt trắng. Khi đau rát họng, hạn chế dùng giọng nói để không làm sưng và đau thêm.
Chế độ ăn cân bằng, giàu vitamin và kẽm
Tăng thực phẩm giàu vitamin A, C, E và kẽm để hỗ trợ miễn dịch và tái tạo niêm mạc, như ngao, sò, củ cải trắng, nấm, rau chân vịt, súp lơ xanh, cải xoăn, cam quýt, quả mọng và hạt. Nếu bạn đang gặp tình trạng cổ họng nổi hạt trắng, ưu tiên món mềm, trơn như canh, súp, cháo, món hầm giúp dễ nuốt, giảm cọ xát vào họng. Tránh đồ cay nóng, khô cứng, chiên giòn, rượu mạnh, nước ngọt có gas vì làm khô và tổn thương hàng rào nhầy. Ăn điều độ, không quá khuya. Theo Đông y, tiết chế rượu và dục vọng, điều hòa cảm xúc giúp can–tỳ–phế vận hành ổn, hạn chế “nhiệt” bốc lên họng; điều này phù hợp với dữ liệu cho thấy stress làm suy giảm miễn dịch niêm mạc.
Tránh khói thuốc và ô nhiễm
Khói thuốc (kể cả thụ động) phá vỡ lông chuyển và lớp nhầy bảo vệ họng, kéo dài viêm, có thể dẫn đến tình trạng cổ họng nổi hạt trắng. Bỏ thuốc lá, tránh hương liệu xịt phòng, bụi nghề nghiệp; dùng khẩu trang lọc bụi mịn khi ra ngoài, giữ nhà cửa thông thoáng, máy lọc không khí nếu có điều kiện. Đây là bước then chốt để ngăn tái phát sau điều trị.
Vận động, giấc ngủ và dưỡng sinh
Tập 150 phút/tuần cường độ vừa (đi bộ nhanh, đạp xe), cộng 2 buổi tăng sức mạnh; đi bộ nhẹ sau bữa ăn. Ngủ 7–8 giờ, tránh thức khuya; canh theo mùa: hè dậy sớm, đông ngủ sớm hơn. Luyện thở chậm sâu, xoa bóp vùng cổ–gáy, quay cổ nhẹ, nuốt nước bọt sau súc miệng giúp khí huyết lưu thông, giảm căng cơ họng. Nếu bạn đang gặp tình trạng cổ họng nổi hạt trắng, đau rát họng, hãy nghỉ ngơi và hạn chế nói. Nếu không được điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến đau họng dữ dội.
Kết luận
Các “hạt trắng” trong họng, hay còn gọi là cổ họng nổi hạt trắng, phần lớn thuộc ba nhóm: hạt viêm (viêm họng hạt), bựa amidan (tonsillolith) và mảng giả mạc do nhiễm trùng. Mỗi nhóm có cơ chế khác nhau nên cách xử trí cũng khác. Viêm họng hạt trắng có thể liên quan đến viêm mạn tính vùng mũi–họng; bựa amidan hay gây có mùi hôi trong họng do vi khuẩn phân giải protein; mảng giả mạc cần loại trừ bội nhiễm. Điều trị ưu tiên theo nguyên nhân, dựa bằng chứng: vệ sinh răng miệng – súc họng, kiểm soát viêm mũi xoang, dùng thuốc đúng chỉ định, và chỉ can thiệp thủ thuật khi thật cần. Gặp bác sĩ khi đau nhiều, sốt cao, khó nuốt, sưng đau cổ, hơi thở hôi kéo dài hoặc triệu chứng tái phát. Duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế khói bụi, rượu bia, và ngủ đủ giúp giảm tái phát lâu dài.
Câu hỏi thường gặp
Viêm họng hạt trắng là gì? Có nguy hiểm không?
Viêm họng hạt trắng thường xuất hiện các hạt trắng ở thành sau họng, có thể gây sưng và đau, đặc biệt là khi nuốt. Nếu không điều trị kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến đau họng dữ dội và nhiều nguyên nhân khác nhau.
Hạt trắng trong họng có gây hôi miệng không?
Có. Nút amidan (tonsil stones) chứa vi khuẩn, xác tế bào và protein có mùi hôi trong họng. Tình trạng này có thể xuất hiện các hạt trắng và tạo mùi hôi miệng kéo dài. Vệ sinh răng miệng, súc miệng sát khuẩn, uống nước đủ giúp giảm mùi.
Làm sao phân biệt bựa amidan với viêm amidan mủ?
Bựa amidan có thể xuất hiện các hạt trắng, có mùi hôi trong họng, ít sốt và có thể bong ra. Viêm amidan mủ thường gây đau họng dữ dội, sốt và hạch đau. Nấm miệng cũng để lại mảng trắng dễ cạo và rát bỏng.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Khi có mùi hôi trong họng, sốt ≥38,5°C, nuốt đau hoặc khó thở, mảng trắng lan nhanh, sụt cân, tái phát nhiều lần, hoặc không cải thiện sau 3–5 ngày tự chăm sóc thì cần khám sớm, đặc biệt là ở trẻ em và phụ nữ mang thai.
Điều trị hạt trắng trong họng gồm những gì?
Tùy thuộc vào nguyên nhân gây ra đau họng, như vi khuẩn hay virus, bạn có thể gặp tình trạng cổ họng nổi hạt trắng hoặc có mùi hôi trong họng. Nếu không điều trị kịp thời, viêm họng hạt trắng có thể gây sưng và đau.
Hạt trắng có lây không?
Có thể lây nếu do virus hoặc vi khuẩn (qua giọt bắn, tiếp xúc). Nếu bạn đang gặp tình trạng cổ họng nổi hạt trắng, hãy rửa tay, đeo khẩu trang khi ốm, không dùng chung đồ ăn uống và vệ sinh răng miệng tốt để giảm nguy cơ lây truyền.
Cách phòng ngừa tái phát viêm họng hạt trắng?
Giữ vệ sinh răng miệng và súc miệng sau ăn là rất quan trọng để tránh tình trạng cổ họng nổi hạt trắng. Uống đủ nước, tránh khói thuốc, và hạn chế rượu bia cũng giúp giảm mùi hôi trong họng, nếu không được điều trị kịp thời.
