10 cách trị viêm họng nhanh tại nhà an toàn, hiệu quả

Cách trị viêm họng nhanh là kết hợp điều trị nguyên nhân, giảm triệu chứng và chăm sóc tại nhà đúng cách. Trong 48–72 giờ đầu, bằng chứng ủng hộ dùng thuốc giảm đau hạ sốt (paracetamol hoặc ibuprofen), súc họng nước muối ấm 2–3 lần/ngày, uống đủ nước ấm, nghỉ ngơi. Với Đông y, trà gừng, cam thảo, cát cánh hỗ trợ dịu họng khi dùng đúng liều. Trường hợp sốt cao, mủ họng, khó thở, bạn cần khám sớm. Đọc tiếp tại Nhà Thuốc Song Hương: https://nhathuocsonghuong.com

Những điểm chính

• Hiểu đúng nguyên nhân giúp trị nhanh hơn. Đa số viêm họng do virus, một phần do vi khuẩn, dị ứng và kích ứng từ môi trường khô, bụi, ô nhiễm; sức đề kháng kém làm bệnh kéo dài.
• Nhận diện sớm triệu chứng để xử trí kịp thời. Đau rát, nuốt vướng, khàn tiếng, ho kèm sốt nhẹ là phổ biến; mủ, đờm đặc, hạch cổ to hoặc sốt cao gợi ý bệnh nặng hơn.
• Áp dụng ngay chăm sóc tại nhà an toàn. Súc họng nước muối đúng tỷ lệ, uống đồ ấm như gừng mật ong, giữ ẩm không khí, nghỉ ngơi và tránh đồ lạnh rượu bia giúp giảm đau rát nhanh.
• Kết hợp thảo dược và phương pháp không dùng thuốc một cách thận trọng. Chỉ dùng dược liệu đáng tin cậy, bấm huyệt nhẹ nhàng đúng vị trí, ưu tiên vệ sinh răng miệng và nếp sống lành mạnh.
• Quản lý viêm họng mạn cần thay đổi lối sống. Bỏ thuốc lá, hạn chế cay nóng, bổ sung thực phẩm giàu vitamin, súc họng thường xuyên và theo dõi triệu chứng để điều chỉnh kế hoạch chăm sóc.
• Gặp bác sĩ khi có dấu hiệu cảnh báo. Sốt cao, khó thở, đau kéo dài trên 7 ngày, xuất hiện mủ hoặc hạch cổ to, người suy giảm miễn dịch hay có bệnh nền cần thăm khám sớm.

Hiểu đúng về viêm họng

Viêm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc họng do nhiều nguyên nhân, và nó thường xảy ra khi bị viêm họng. Đây là bệnh nhiễm trùng phổ biến gây đau cổ họng, xuất hiện quanh năm và tăng vào thời điểm giao mùa ở mọi lứa tuổi. Phân biệt giữa viêm họng cấp tính (dưới 3 tuần, triệu chứng rầm rộ) và mạn tính (kéo dài, tái phát, thường kèm kích thích kéo dài như khói thuốc) rất quan trọng. Những cách trị đau họng hiệu quả có thể bao gồm việc tăng cường sức đề kháng và áp dụng các biện pháp tại nhà. Yếu tố nguy cơ gồm thời tiết thay đổi, ô nhiễm, không khí khô, tiếp xúc hóa chất, sức đề kháng kém, cơ địa dị ứng. Ảnh hưởng thực tế của viêm đau họng có thể gián đoạn giấc ngủ, học tập giảm tập trung, năng suất công việc đi xuống, giao tiếp khó vì đau rát hoặc khàn tiếng.

Nguyên nhân

Tác nhân phổ biến:

• Virus: cúm, rhinovirus, adenovirus; chiếm đa số ca viêm họng cộng đồng.
• Vi khuẩn: liên cầu nhóm A đặc biệt ở trẻ 3–15 tuổi; cũng gặp Mycoplasma.
• Dị ứng: bụi nhà, phấn hoa, lông thú; gây chảy mũi sau, kích thích họng.
• Hóa chất/kích thích: khói thuốc, dung môi, clo ở hồ bơi, chất tẩy.

Môi trường góp phần đáng kể. Không khí khô làm niêm mạc mất ẩm và dễ viêm. Bụi mịn PM2.5 mang theo vi sinh và kim loại nặng. Ô nhiễm trong nhà như nấm mốc, khí thải bếp than củi cũng là nguồn kích ứng âm thầm.

1. Không khí khô dưới 40% độ ẩm.

2. Biến động nhiệt độ đột ngột.

3. Bụi mịn, phấn hoa mùa.

4. Khói thuốc chủ động/thụ động.

5. Hóa chất nghề nghiệp: sơn, dung môi.

6. Điều hòa vệ sinh kém, nấm mốc.

7. Ô nhiễm giao thông đậm đặc.

8. Không khí tái tuần hoàn trong phòng kín.

Sức đề kháng yếu (thiếu ngủ, dinh dưỡng kém, bệnh mạn như đái tháo đường) làm giảm hàng rào miễn dịch niêm mạc. Theo kinh nghiệm Đông y, chính khí suy khiến “phế vệ” yếu, dễ bị phong hàn, phong nhiệt xâm nhập; thực tế lâm sàng cho thấy người stress kéo dài dễ tái phát hơn. Súc họng nước muối ưu trương hỗ trợ giảm vi khuẩn nhờ cơ chế thẩm thấu và rửa trôi, hữu ích như biện pháp hỗ trợ.

Triệu chứng

Đau rát họng, nuốt vướng, khàn tiếng, ho khan hoặc ho có đờm là dấu hiệu điển hình của viêm đau họng. Trẻ em có thể bỏ ăn vì nuốt đau, trong khi người lớn thấy rát tăng khi nói nhiều hoặc vào buổi sáng. Để trị đau họng hiệu quả, người bệnh cần chú ý đến những cách trị đau họng tại nhà phù hợp.

Biểu hiện toàn thân có thể bao gồm sốt, ớn lạnh, mệt mỏi, đau đầu và đau cơ. Nếu viêm họng kéo dài kèm theo sốt cao, khó thở, hoặc có máu trong nước bọt/đờm, cần đi khám ngay để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Khám họng thường thấy niêm mạc sưng đỏ, phù nề, đôi khi có chấm mủ ở amidan. Hơi thở hôi và chảy mũi sau làm rát tăng về đêm. Tăng cường sức đề kháng cũng là một yếu tố quan trọng trong việc hỗ trợ điều trị.

Khi nặng, xuất hiện đờm đặc vàng xanh, mủ, hạch cổ sưng đau; ở trẻ 3–15 tuổi cần nghĩ đến viêm họng do liên cầu khuẩn để được xét nghiệm và điều trị kháng sinh phù hợp. Nếu triệu chứng không thuyên giảm sau 7 ngày, nên đánh giá để loại trừ biến chứng hoặc bệnh nền đi kèm.

Các cách trị viêm họng nhanh tại nhà

Mục tiêu: giảm đau họng, kháng viêm nhẹ, sát khuẩn niêm mạc họng, đồng thời hỗ trợ phục hồi. Kết hợp những cách trị đau họng rát cổ tại nhà bằng biện pháp tự nhiên, thảo dược Đông y có cơ sở và thay đổi lối sống an toàn cho đa số lứa tuổi. Bảng dưới tóm tắt một số mẹo nhanh, cân bằng hiệu quả và độ dễ thực hiện.

Biện pháp	Hiệu quả (chủ quan)	Dễ chuẩn bị
Súc miệng nước muối ấm	Cao	Rất dễ
Thức uống ấm (gừng, chanh mật ong)	Vừa–cao	Dễ
Ngậm kẹo/thuốc ho	Vừa	Rất dễ
Xịt họng không kê đơn	Vừa	Dễ
Máy tạo ẩm/hít hơi ẩm	Vừa	Trung bình

1. Súc họng

Dùng nước muối sinh lý 0,9% hoặc tự pha: 1/2 thìa cà phê (2,5 g) muối ăn trong 250 ml nước ấm (≈37–40°C). Tỷ lệ này đủ ưu trương nhẹ để giảm phù nề nhưng không gây xót; tránh pha quá mặn vì có thể kích ứng niêm mạc. Ngậm súc 15–30 giây, nhổ ra, lặp lại 3–5 lần/lượt.

Thực hiện sau ăn, trước ngủ, và mỗi khi đau rát; lặp lại nhiều lần trong ngày giúp giảm viêm họng. Có thể thay phiên súc với trà xanh ấm hoặc nước gừng loãng để tăng tác dụng sát khuẩn tự nhiên. Nếu dùng dung dịch sát khuẩn chứa povidone‑iodine, không nuốt; thận trọng ở người bệnh tuyến giáp.

2. Thức uống ấm

Ưu tiên nước ấm, trà gừng mỏng, chanh mật ong pha loãng giúp dịu đau và tăng tiết nước bọt. Tránh đồ uống lạnh, có gas, cồn vì làm kích thích họng.

Uống từng ngụm nhỏ, giữ ẩm suốt ngày; nước ấm hỗ trợ niêm mạc hồi phục. Tận dụng nước ép giàu vitamin C như cam, chanh nhưng nên pha loãng, không quá chua để khỏi xót. Lưu ý: đồ quá nóng (trà/súp sôi) có thể làm bỏng niêm mạc đang nhạy cảm, khiến nặng hơn.

3. Thảo dược tại chỗ

Theo kinh nghiệm Đông y, có thể dùng sài đất (tươi 100 g hoặc khô 50 g) sắc đặc để nguội ấm, súc họng/nhấp ngụm nhỏ giúp thanh nhiệt, giải độc. Gừng tươi lát mỏng pha ấm để súc hoặc ngậm vài phút hỗ trợ giảm đau. Trần bì, bán hạ, chi tử thường dùng phối hợp dạng ngậm/súc miệng; tác dụng tiêu đờm, giảm kích ứng.

Một số vị khác như sài hồ, khương hoạt, địa cốt bì dùng đường uống theo thầy thuốc; không tự ý phối nhiều vị. Ô đước, cam thảo (chích thảo) giúp thông khí, dịu họng nhưng người tăng huyết áp cần tránh lạm dụng cam thảo. Chế biến: rửa sạch, sắc 10–15 phút, để ấm; thử trên vùng da nhỏ nếu dễ dị ứng.

4. Bài thuốc cổ phương

Áp dụng theo thể bệnh và chỉ khi có thầy thuốc hướng dẫn. Trường hợp viêm họng do nhiệt, có thể cân nhắc các phép thanh nhiệt như Ngân kiều tán hoặc Tang cúc ẩm ở thể phong nhiệt; thể huyết hư có thể gia vị kiểu “lương huyết tán tà” với huyền sâm, đan bì. Khi bị viêm họng kèm đau đầu, ra mồ hôi, có thể gia khương hoạt, tế tân, mạn kinh. Những cách trị đau họng hiệu quả trong việc giảm triệu chứng cũng cần được lưu ý. Thành phần mạnh như hùng hoàng, băng phiến, xạ hương chỉ dùng khi thật cần và theo đơn, vì nguy cơ độc tính. Trung lập: nếu triệu chứng nặng, sốt cao, nuốt đau tăng hoặc không giảm sau 48–72 giờ, nên đi khám; có thể cần paracetamol/ibuprofen hoặc kháng sinh khi nghi nhiễm khuẩn.

5. Giữ ẩm không khí

Hít thở không khí ẩm giúp mô họng bớt phù nề. Dùng máy tạo ẩm giữ độ ẩm 40–60%, hoặc đặt chậu nước gần nguồn nhiệt. Phòng thông thoáng, ít bụi, không nấm mốc.

Vệ sinh máy tạo ẩm 2–3 ngày/lần để ngừa vi khuẩn. Kết hợp ngậm kẹo/thuốc ho để tăng tiết nước bọt, xịt họng không kê đơn khi cần, nhưng ngừng nếu rát hơn.

Trị viêm họng không dùng thuốc

Mục tiêu là giảm đau rát nhanh, giữ đường thở ẩm ấm, hỗ trợ miễn dịch và tránh lạm dụng kháng sinh khi không cần. Đặc biệt, trong viêm họng, những cách trị đau họng hiệu quả tại nhà thường được áp dụng, nhưng luôn khuyến nghị thăm khám chỉ định của bác sĩ khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.

Bấm huyệt

Theo kinh nghiệm Đông y, bấm huyệt giúp điều hòa khí huyết vùng hầu họng, giảm phù nề niêm mạc. Huyệt Chiếu hải (ở dưới mắt cá chân trong, lõm ngay dưới gân) được dùng để “thanh nhiệt, lợi thấp”, hỗ trợ giảm đau họng và khàn tiếng. Dùng đầu ngón cái day ấn vừa phải 1–2 phút mỗi bên, 2–3 lần/ngày; người cao tuổi nên lực nhẹ, tăng dần theo chịu đựng. Những cách trị đau họng này có thể mang lại hiệu quả tốt cho người bệnh.

Phối hợp thêm huyệt Nhị kiều (gần cánh mũi), Tam lý (dưới mắt gối ngoài khoảng 3 thốn), và Thông kinh (vùng cổ, dọc bờ trước cơ ức-đòn-chũm, chọn điểm ấn đau). Mục tiêu là thông kinh, hòa vinh, giảm sung huyết họng. Mỗi huyệt day ấn 60–90 giây, lặp 2 lượt. Có thể xoa dầu ấm trước khi bấm để tăng lưu thông và tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.

Khi viêm họng liên quan stress hoặc mất ngủ, cứu châm (hơ ngải) dọc cổ và vùng Chiếu hải trong 3–5 phút giúp làm ấm kinh lạc, an thần nhẹ. Tránh hơ quá sát da, không áp dụng trên da tổn thương. Nếu chóng mặt, ngưng ngay.

Kỹ thuật cơ bản: làm ấm tay, tư thế cổ thả lỏng, ấn theo nhịp thở ra, lực tăng dần rồi giảm, cảm giác “tê tức” là đạt. Chống chỉ định tương đối: sốt cao chưa kiểm soát, vùng da nhiễm trùng, rối loạn đông máu. Nếu viêm họng kéo dài, nên tham khảo ý kiến chỉ định của bác sĩ để có phương pháp điều trị phù hợp.

Chế độ nghỉ ngơi

Nghỉ giọng là một trong những cách trị đau họng rát cổ tại nhà hiệu quả; hạn chế nói nhiều và không thì thầm kéo dài sẽ giúp tránh làm căng dây thanh. Để giao tiếp, bạn có thể dùng giấy bút hoặc nhắn tin. Hãy giữ cổ và ngực ấm, đặc biệt trong những ngày thời tiết thay đổi. Ngủ đủ 7–8 giờ trong phòng thông thoáng ấm ẩm (máy tạo ẩm 40–60%) cũng rất quan trọng.

Tập thở mũi chậm và sâu 5 phút, 2 lần mỗi ngày giúp hệ thần kinh thư giãn và giảm co thắt vùng hầu. Ngoài ra, tránh khói thuốc, bụi mịn và hóa chất tẩy rửa mạnh. Nếu buộc phải tiếp xúc, đeo khẩu trang để bảo vệ và rửa mũi sau đó. Hít xông hơi ấm từ nước nóng an toàn, có thể thêm vài lát gừng tươi, cũng là một phương pháp hỗ trợ hiệu quả cho cổ họng.

Ưu tiên sử dụng đồ ấm như nước ấm, trà gừng chanh và canh súp, vì gừng tươi và chanh có tác dụng giảm viêm họng. Mật ong cũng có tính chống oxy hóa và kháng viêm, giúp dịu rát hiệu quả (lưu ý không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi). Súc miệng nước muối ấm 1–2 lần/ngày là một trong những cách trị đau họng hữu hiệu, giúp giảm viêm và kiểm soát vi khuẩn.

Nếu viêm họng kéo dài với triệu chứng dai dẳng như sốt cao, khó thở hoặc đau tăng, bạn cần khám để được chỉ định của bác sĩ, nhằm loại trừ các tác nhân cần điều trị y khoa. Tăng cường sức đề kháng cũng là điều quan trọng trong việc phòng ngừa viêm đau họng trong đời sống hàng ngày.

Phương pháp tự nhiên	Lợi ích chính	Cách áp dụng
Nước muối ấm	Giảm viêm, giảm vi khuẩn	1/2 thìa cà phê muối/250 ml nước ấm, súc 1–2 lần/ngày
Mật ong	Dịu họng, giảm viêm	1 muỗng canh pha nước ấm/trà; tránh cho trẻ <1 tuổi
Gừng tươi + chanh	Chống viêm, kháng virus hỗ trợ	Trà gừng ấm thêm lát chanh, uống 2–3 lần/ngày
Đồ uống ấm	Giữ ẩm, giảm kích thích	Trà thảo mộc hoặc nước dùng ấm, uống rải rác trong ngày
Xông hơi ấm	Giảm sung huyết, dễ thở	Hít hơi nước 5–10 phút, 1–2 lần/ngày

Giải pháp cho viêm họng mãn tính

Mục tiêu là kiểm soát tái phát bằng cách xác định nguyên nhân kéo dài, can thiệp đa tầng: lối sống, vệ sinh, thảo dược, và theo dõi đáp ứng. Khi bị viêm họng mãn tính, các yếu tố như kích thích mạn tính (khói thuốc, rượu, trào ngược dạ dày–thực quản), dị ứng, viêm xoang kéo dài, môi trường hóa chất, hoặc thở miệng do ngáy/ngưng thở khi ngủ có thể gây ra tình trạng này. Để trị đau họng hiệu quả, vệ sinh mũi họng và răng miệng nhất quán đem lại lợi ích bền vững. Nếu triệu chứng nặng dần, cần đi khám sớm theo chỉ định của bác sĩ.

Điều chỉnh lối sống

• Tránh hút thuốc (kể cả thụ động), rượu, đồ cay nóng; giảm cân khi thừa cân; hạn chế thuốc an thần và chất gây nghiện vì làm tăng ngáy và khô họng.
• Ngủ nằm nghiêng, không kê gối quá cao; cân nhắc dụng cụ đặt miệng chỉnh hàm dưới nếu ngáy nhiều hoặc tắc nghẽn nhẹ; trường hợp nặng, bác sĩ có thể chỉ định CPAP/BiPAP; phẫu thuật tai–mũi–họng hoặc mở khí quản chỉ khi có chỉ định rõ.
• Dinh dưỡng cân bằng: tăng rau quả giàu vitamin C, A, kẽm; uống đủ nước 30–35 ml/kg/ngày; hạn chế đường tinh luyện. Trà gừng hoặc nước gừng ấm hỗ trợ giữ ấm, tăng đề kháng; gừng có đặc tính kích hoạt miễn dịch, hữu ích khi cảm lạnh.
• Vệ sinh: chải răng, cạo lưỡi, chỉ nha khoa; súc họng nước muối ấm 2–3 lần/ngày. Kết hợp nghệ giúp tẩy dịch nhầy, thức ăn thừa, hỗ trợ loại bỏ vi khuẩn và virus.

Checklist thực hành:

• Không hút thuốc, tránh rượu mạnh; tối ưu cân nặng.
• Kiểm soát dị ứng, viêm xoang; rửa mũi bằng dung dịch đẳng trương.
• Ngủ nằm nghiêng; đánh giá ngáy/ngưng thở, cân nhắc CPAP khi cần.
• Súc họng nước muối–nghệ; uống trà gừng ấm; vệ sinh răng miệng chuẩn.
• Tái khám khi ho kéo dài, khàn tiếng >3 tuần, nuốt đau tăng dần.

Bài thuốc hỗ trợ

Theo kinh nghiệm Đông y tại Song Hương, việc chọn bài thuốc dựa trên thể bệnh, mạch và nguyên nhân là rất quan trọng; ưu tiên an toàn và theo dõi đáp ứng sát. Tam âm giao, Trung cực, Cự khuyết thường được sử dụng phối hợp khi có biểu hiện đau họng kéo dài, đàm nhiều, hư hỏa âm dịch kém; có thể gia giảm tùy triệu chứng (ví dụ khàn tiếng thêm tang bạch bì, cát cánh). Vị kiện tỳ, lợi thấp như chích thảo, trần bì, bán hạ giúp giảm đàm thấp, hỗ trợ tiêu hóa – hữu ích khi kèm đầy trướng, ợ chua, sau bữa tối ho nhiều. Đặc biệt, những cách trị đau họng hiệu quả có thể bao gồm việc cân nhắc thanh nhiệt lợi thấp: thăng ma, cương tàm làm quân; tri mẫu làm thần; mạn kinh, cam thảo làm tá sứ (đến ba thang) để giảm viêm, cải thiện ăn uống. Trường hợp mất tiếng do viêm/độc tố, cần phân biệt mạch: mạch thực, hồng, sác dùng phép thanh lương; mạch hư phải thận trọng, có thể mượn thuốc hàn nhưng gia ôn dưỡng. Châm cứu có thể bổ trợ: phối Chiếu hải, Nhị kiều, Tam lý, Cự khuyết; châm thăng sâu 0,5–1 thốn, cứu 3–10 phút; thêm Phong long, Hợp cốc khi sưng đau thanh quản. Theo dõi hiệu quả 7–14 ngày, điều chỉnh liều theo đáp ứng và tác dụng phụ; ngừng và đi khám khi không cải thiện. Viêm họng mãn tính có thể kiểm soát tốt nếu phòng tránh và điều trị đúng.

Khi nào cần gặp bác sĩ

Mục tiêu là an toàn và điều trị đúng thời điểm. Viêm họng thường tự khỏi sau 3–5 ngày chăm sóc tại nhà, nhưng nếu viêm họng kéo dài, cần thăm khám sớm để tránh biến chứng. Theo định hướng của Song Hương, ưu tiên tiếp cận toàn diện với những cách trị đau họng hiệu quả: kết hợp chăm sóc tự nhiên, thảo dược đã có bằng chứng với y học hiện đại. Tuy vậy, mọi quyết định điều trị phải đặt lợi ích người bệnh lên trước, dựa trên triệu chứng thực tế và chẩn đoán khách quan.

Nhận biết các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao, khó thở, đau họng kéo dài trên 7 ngày

• Sốt cao ≥ 38°C, rét run, mệt lả. Sốt vượt 38,5°C kèm đau họng dữ dội nên khám bác sĩ tai mũi họng sớm.
• Khó thở, khò khè, nuốt đau nhiều, nói giọng “ngậm khoai” gợi ý phù nề thanh quản.
• Đau họng không cải thiện sau 7 ngày hoặc nặng dần: cần được thăm khám để loại trừ viêm họng do liên cầu, bạch hầu, áp‑xe quanh amidan.
• Có máu trong nước bọt hoặc đờm, khàn tiếng kéo dài, đau tai kèm theo.
• Trẻ em: đưa đến cơ sở y tế ngay khi sốt cao, bỏ bú/bỏ ăn, chảy dãi nhiều, thở rít, hoặc phát ban. Trẻ nhỏ diễn tiến nhanh, cần đánh giá kịp thời.

Lưu ý trường hợp xuất hiện mủ, hạch cổ to, đau dữ dội hoặc có triệu chứng toàn thân nặng

• Mủ ở amidan, mảng trắng dày khó lau, hôi miệng nhiều: nghĩ đến viêm amidan mủ, áp‑xe quanh amidan.
• Hạch cổ to, ấn đau, cổ cứng kèm sốt cao: đi khám ngay.
• Toàn thân nặng: lơ mơ, mất nước (tiểu ít, khô môi), nôn ói liên tục.
• Dị ứng cơ địa, phù môi lưỡi, mày đay, khó thở: xử trí y tế khẩn cấp.
• Theo kinh nghiệm Đông y, đau họng “thực nhiệt” (đỏ rực, khát nước, miệng khô) ít đáp ứng mẹo dân gian; cần bác sĩ đánh giá trước khi dùng bài thuốc thanh nhiệt.

Đánh giá nguy cơ biến chứng như viêm amidan, viêm phổi, thấp tim khi không đáp ứng điều trị tại nhà

• Không thuyên giảm sau 72 giờ tự chăm sóc hoặc nặng hơn: đi khám để tầm soát biến chứng đường hô hấp dưới (viêm phế quản, viêm phổi).
• Viêm họng do liên cầu nhóm A cần kháng sinh theo toa để phòng thấp tim, viêm cầu thận. Tự ý dùng hoặc ngừng kháng sinh làm tăng kháng thuốc.
• Người ho ra máu, đau ngực, khó thở tăng: cần chụp X-quang, xét nghiệm theo chỉ định.

Chủ động thăm khám y tế khi có tiền sử bệnh nền hoặc hệ miễn dịch suy giảm

• Người cao tuổi, phụ nữ mang thai, bệnh nền (hen, COPD, tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận), suy giảm miễn dịch, đang hóa trị/corticoid kéo dài: nên khám sớm ngay khi sốt, khó thở, đau họng nặng.
• Đang dùng thuốc khác, có tương tác tiềm ẩn (kháng đông, thuốc tim mạch): hỏi bác sĩ trước khi dùng giảm đau, xịt họng, hay thảo dược.
• Nếu xác định do vi khuẩn, cần kháng sinh theo đơn và theo dõi bác sĩ tai mũi họng. Biện pháp hỗ trợ tự nhiên (uống ấm, mật ong, ngâm họng, thảo dược thanh hầu an phế) chỉ đóng vai trò bổ trợ, không thay thế điều trị chuẩn.

Phòng ngừa viêm họng tái phát

Mục tiêu là giảm yếu tố nguy cơ, tăng cường sức đề kháng niêm mạc họng, và xử trí sớm các ổ viêm đau họng lân cận. Cách tiếp cận cân bằng: kết hợp y học hiện đại với những cách trị đau họng từ Đông y có chứng cứ, tùy cơ địa và thể bệnh.

Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, tránh dùng chung đồ dùng cá nhân.

Rửa tay với xà phòng 20–30 giây trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc chạm bề mặt công cộng, giảm lây virus/vi khuẩn gây viêm họng. Không dùng chung ly, muỗng, khăn mặt, bàn chải. Vệ sinh răng miệng kỹ: đánh răng ít nhất 2 lần/ngày, súc miệng nước ấm 2 lần (sáng và tối) để giảm mảng bám và vi sinh gây kích ứng họng. Uống nước đều đặn suốt ngày (nước ấm, 30–35 mL/kg/ngày) giúp làm ẩm niêm mạc, hỗ trợ “rửa trôi” tác nhân gây bệnh. Hạn chế tự dùng kháng sinh/kháng viêm khi chưa có chỉ định, tránh lờn thuốc và phản ứng phụ.

Bảo vệ cổ họng khi ra ngoài trời lạnh, ô nhiễm hoặc thay đổi thời tiết đột ngột.

Giữ ấm cổ, ngực khi trời lạnh là một trong những cách trị đau họng rát cổ tại nhà hiệu quả. Ngoài ra, tránh nằm máy lạnh quá lâu và không để nhiệt độ dưới khoảng 25°C cũng rất quan trọng. Đeo khẩu trang khi không khí ô nhiễm, khói bụi, phấn hoa, và sử dụng máy tạo ẩm khi độ ẩm phòng thấp sẽ giúp tăng cường sức đề kháng cho cổ họng. Đặc biệt, với người có amidan phì đại hoặc viêm mạn, cần thăm khám định kỳ để có chỉ định của bác sĩ.

Duy trì lối sống lành mạnh, ăn uống đủ chất, tập luyện thể thao đều đặn.

Ăn cân đối với rau quả, đạm nạc và ngũ cốc nguyên hạt là rất quan trọng, đồng thời cần hạn chế rượu bia, đồ cay nóng và nước ngọt có ga. Tập luyện ở mức trung bình 150 phút/tuần và ngủ đủ 7–8 giờ sẽ giúp tăng cường sức đề kháng. Nếu viêm họng kéo dài, điều trị dứt điểm bệnh nền như viêm xoang và trào ngược dạ dày–thực quản là cần thiết. Những cách trị đau họng rát cổ tại nhà như ngậm gừng ấm, tỏi và mật ong cũng có thể hỗ trợ hiệu quả.

• Thể táo nhiệt, đau họng: Kiều hà thang (Bạc hà, Liên kiều, Cát cánh, Hắc chi tử, Sinh cam thảo, vỏ đậu xanh) giúp thanh nhiệt, lợi hầu.
• Âm phế vị tổn thương (ho khan, khô miệng lưỡi): Sa sâm Mạch môn thang tư dưỡng âm dịch; phối Ngũ tráp ẩm khi khô táo nhiều.
• Dư tà sau bệnh, còn phiền khát: Thanh lạc ẩm để thanh tiết dư nhiệt trước, rồi mới dưỡng âm.
• Hư mệt sau ôn bệnh: Gia vị Tam Tài thang bổ khí, tư âm, giảm tái phát.
• Bạch hầu/họng sùi trắng do âm hư táo nhiệt: Dưỡng âm thanh Phế thang.
• Lưỡi đỏ ít tân dịch, đầy tức: Trúc diệp Thạch cao thang thanh nhiệt, điều hòa trung tiêu. Nguyên tắc kiểm soát thiên kiến: luôn phân biệt mạch thực/nhiệt thực thì thanh lương; mạch hư/âm hư dùng hàn lương nhẹ rồi chuyển dưỡng âm. Ưu tiên vị thuốc khinh thanh như Bạc hà, Liên kiều, vỏ đậu xanh, Cát cánh để tả nhiệt mà không hại khí. Tất cả nên được thầy thuốc y học cổ truyền kê đơn, phối hợp theo dõi y khoa hiện đại.

Chủ động tiêm phòng cúm, nâng cao sức đề kháng để giảm nguy cơ mắc viêm họng.

Tiêm vắc xin cúm hằng năm, cập nhật COVID-19 và ho gà theo khuyến cáo địa phương là những cách trị đau họng hiệu quả. Người lớn tuổi, bệnh mạn tính càng nên ưu tiên. Bổ sung kẽm, vitamin D theo nhu cầu; nếu viêm họng kéo dài, cân nhắc súc họng bằng dung dịch muối ưu trương khi dịch lưu hành.

Kết luận

Viêm họng thường tự cải thiện sau vài ngày nếu chăm sóc đúng: nghỉ ngơi, uống đủ nước ấm, súc họng nước muối 0,9%, giữ ẩm không khí, giảm đau hạ sốt đúng liều. Mật ong, gừng, chanh, cam thảo… có thể hỗ trợ trị đau họng hiệu quả khi dùng đúng cách và an toàn. Đối với những cách trị đau họng mạn tính, cần loại bỏ yếu tố kích thích (khói bụi, thuốc lá, trào ngược dạ dày–thực quản), tối ưu vệ sinh mũi họng, điều chỉnh giọng nói và theo dõi lâu dài. Gặp bác sĩ khi sốt cao kéo dài, khó thở, nuốt đau tăng, phát ban, hoặc nghi nhiễm khuẩn cần kháng sinh. Tại Song Hương, chúng tôi coi trọng phối hợp Đông – Tây y dựa trên bằng chứng, cá thể hóa phác đồ để giúp người bệnh hồi phục nhanh và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Viêm họng bao lâu thì tự khỏi?

Đa số viêm họng do virus tự khỏi sau 5–7 ngày. Tuy nhiên, nếu viêm họng kéo dài hơn 1 tuần, nặng dần hoặc kèm sốt cao, bạn nên khám bác sĩ để được chỉ định của bác sĩ.

Cách trị viêm họng nhanh tại nhà là gì?

Uống ấm, súc miệng nước muối 0,9%, nghỉ ngơi, giữ ẩm không khí và áp dụng những cách trị đau họng hiệu quả như ngậm mật ong chanh (trên 1 tuổi) để tăng cường sức đề kháng.

Khi nào cần dùng kháng sinh cho viêm họng?

Chỉ khi viêm họng do vi khuẩn (như liên cầu) được bác sĩ chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ, những cách trị đau họng hiệu quả cần được áp dụng để tránh tự ý dùng kháng sinh.

Làm sao phân biệt viêm họng do virus và vi khuẩn?

Virus thường kèm ho, sổ mũi, khàn tiếng. Nếu viêm họng kéo dài, cần test nhanh liên cầu hoặc khám bác sĩ để chẩn đoán và điều trị, nhằm trị đau họng hiệu quả.

Có mẹo không dùng thuốc giúp giảm đau họng nhanh?

Có. Súc nước muối ấm, uống nước ấm mật ong, xông hơi ẩm, ngậm kẹo không đường, nghỉ giọng, và áp dụng những cách trị đau họng để tăng cường sức đề kháng.

Viêm họng mãn tính xử lý thế nào?

Xác định và kiểm soát nguyên nhân nền như trào ngược, dị ứng, khói thuốc, không khí khô là cần thiết khi bị viêm họng. Vệ sinh mũi họng và uống đủ nước cũng là những cách trị đau họng hiệu quả.

Làm gì để phòng viêm họng tái phát?

Rửa tay thường xuyên, tránh khói thuốc, giữ ấm cổ họng là những cách trị đau họng rát cổ tại nhà hiệu quả. Uống đủ nước, vệ sinh răng miệng, tiêm phòng cúm, kiểm soát trào ngược và dị ứng, ngủ đủ và luyện tập đều cũng giúp tăng cường sức đề kháng.